بازشناسی وظایف تربیتی حکومت دینی بر پایه انسان شناسی قرآنی

حکومت دینی در منظومه معرفتی قرآن کریم، صرفاً نهادی برای تأمین نظم و امنیت اجتماعی نیست؛ بلکه در قبال هدایت، رشد و تعالی تربیتی انسان‌ها مسئولیت اساسی دارد. با وجود اهمیت این مسئولیت، حدود و مؤلفه‌های وظایف تربیتی حکومت دینی، به‌ویژه بر پایه حقیقت انسان، کمتر به‌صورت منسجم و نظام‌مند تبیین شده است. پژوهش حاضر با هدف بازشناسی و دسته‌بندی این وظایف، بر مبانی انسان‌شناسی قرآن کریم و سه مؤلفه بنیادین فطرت الهی، عقلانیت و اختیار انسان تمرکز دارد. این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی و استنتاجی و با بهره‌گیری از آیات قرآن کریم و دیدگاه‌های تفسیری معتبر انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که وظایف تربیتی حکومت دینی در سه محور اصلی قابل دسته‌بندی است: نخست، صیانت از فطرت الهی و فراهم‌کردن زمینه شکوفایی گرایش‌هایی همچون خداجویی، حقیقت‌طلبی و کمال‌خواهی؛ دوم، تقویت عقلانیت از طریق گسترش نظام تعلیم و تربیت مبتنی بر تفکر، حمایت از آزاداندیشی و مبارزه با جهل، خرافه و سطحی‌نگری؛ و سوم، زمینه‌سازی برای تحقق اختیار و انتخاب آگاهانه از طریق آگاهی‌بخشی، فرهنگ‌سازی و رفع موانع بیرونی. بر اساس نتایج، حکومت دینی موظف است با شناخت اقتضائات وجودی انسان، محیط اجتماعی مناسب برای رشد متوازن او و حرکت به سوی سعادت و عبودیت را فراهم سازد. ازاین‌رو، تبیین این وظایف برای اصلاح سیاست‌گذاری‌های فرهنگی و تربیتی جامعه اسلامی و جلوگیری از غفلت یا انحراف از اهداف قرآنی حکومت، ضرورتی علمی و اجتماعی دارد.