کامیابی دنیوی و سعادت اخروی در نظام غایت‌شناختی قرآن با ارائه یک مدل مفهومی مبتنی بر ابتلا

چکیده

پژوهش حاضر با هدف طراحی مدلی مفهومی برای تبیین نسبت کامیابی‌های دنیوی و سعادت اخروی بر اساس نظام غایت‌شناختی قرآن انجام شده است. مسئله اصلی، خلط مفهومی رایج در میان مؤمنان است که ایمان را شرط کامیابی دنیوی می‌پندارند، در حالی که قرآن ایمان را از شروط اساسی نیل به سعادت نهایی معرفی و حیات دنیوی را عرصه‌ی دائمی ابتلا ترسیم می‌نماید. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار انجام و جامعه پژوهش، کل آیات قرآن کریم بوده است. نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس کلیدواژه‌های مرتبط صورت گرفته و کدگذاری در سه مرحله انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد مدل شامل سه مؤلفه اصلی است: دنیا به‌عنوان عرصه‌ی ابتلا که مبتنی بر اصل سعی و کنش اختیاری شکل می‌گیرد؛ غایت نهایی سعادت اخروی که از شروط اساسی آن ایمان و عمل صالح است؛ و واکنش‌های اختیاری انسان که جهت‌گیری او را در عرصه‌ی ابتلا تعیین می‌کند. مدل پیشنهادی با تفکیک کامیابی دنیوی از سعادت اخروی، رابطه میان این دو را از طریق واکنش‌های اختیاری انسان در عرصه‌ی ابتلا تبیین می‌کند و ضمن به‌چالش کشیدن دو آفت نگرشی رایج، کاربست‌های عملی در حوزه‌های تربیت دینی، مشاوره و روان‌درمانی اسلامی و گفتمان عمومی دین ارائه می‌دهد.