حفظ تمامیت سرزمینی از منظر فقه اسلامی و مقارنه آن با حقوق بین‌الملل

حفظ تمامیت سرزمینی به‌عنوان یکی از ارکان اساسی حاکمیت سیاسی و نظم حقوقی، جایگاه مهمی در حقوق داخلی و بین‌المللی دارد. با گسترش چالش‌هایی همچون جنبش‌های جدایی‌طلب، مداخلات خارجی و تعارض میان حق تعیین سرنوشت و یکپارچگی سرزمینی، بررسی مبانی نظری این اصل اهمیت بیشتری یافته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مبانی حفظ تمامیت سرزمینی در فقه اسلامی و مقایسه آن با حقوق بین‌الملل، به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسناد حقوقی انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اگرچه مفهوم تمامیت سرزمینی به شکل امروزی در منابع کلاسیک فقه اسلامی مطرح نبوده است، اما قواعدی همچون نفی سبیل، وجوب دفاع، حفظ بیضه اسلام، ضرورت حفظ نظام و حرمت اعانت بر سلطه بیگانگان، پشتوانه‌های فقهی قابل توجهی برای حمایت از آن فراهم می‌کنند. همچنین، بررسی تطبیقی حاکی از آن است که میان فقه اسلامی و حقوق بین‌الملل در زمینه لزوم صیانت از قلمرو سیاسی، منع تجاوز و مقابله با سلطه خارجی همگرایی قابل ملاحظه‌ای وجود دارد. با این حال، تفاوت در مبانی مشروعیت حاکمیت، گستره حمایت و نحوه مواجهه با حق تعیین سرنوشت از مهم‌ترین وجوه افتراق دو نظام محسوب می‌شود. بر این اساس، فقه اسلامی ظرفیت مناسبی برای تقویت مبانی نظری و حقوقی حفظ تمامیت سرزمینی در برابر چالش‌های معاصر دارد.