نقش شالکة أزلی انسان در نشآت سه گانة نفوس جزئی با تأکید بر آراء تفسیری ملاصدرا

ملاصدرا در برخی آثار تفسیری خود، ضمن عدول از ایدة «جسمانیة الحدوث» نه تنها اعتقاد به قدیم بودن نفوس جزئی را از ضروریات اندیشة شیعی دانسته است، بلکه در بسیاری از نظرات خود از جمله بررسی مسألة زمان شکل‌گیری فطرت و شاکلة ثانویه، آن را به عنوان اصل موضوعه قرار داده است. هدف این مقاله ـ که به روش اسنادی و توصیفی ـ تحلیلی تدوین شده است ـ، بررسی کمی و کیفی شاکلة ثانی نفوس جزئی أزلی از منظر ملاصدرا است. یافته‌های این نوشتار حکایت از این دارد که وی معتقد است شاکلة ثانوی بر اثر اختلاف نگرش‌ها و سپس انگیزه‌ها دربارة ربوبیت الهی شکل گرفته است. این شاکله، نه تنها مقوله به تشکیک است، بلکه همانند فطرت و شاکلة اُولی زمان شکل‌گیری آن، مربوط به نشئة اُولی و پیش از نشئة دنیوی بوده و امری کاملاً تثبیت یافته پس از سیری کاملاً اختیاری در حیات و نشئة أولی است. همچنین به عقیدة وی، این شاکلة ثانوی أزلی، نه تنها در نشئة أولی، زمینه‌ساز بروز اختلاف لبیک‌ها در خطاب مشهور به آزمون «أَ لَستُ» شده است، بلکه موجب بروز أعمال و أفکار در نشئة دنیا و نیز، بروز باطن‌های أخروی در نشئة عُقبی و بلکه منشأ رتبه‌بندی نفوس می‌شود.